Powstanie Listopadowe

0
288

Było polskim powstaniem narodowym skierowanym przeciwko Imperium Rosyjskiego, które wybuchło w nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku atakiem na Belweder a zakończyło się 21 października 1831 roku, swoim zasięgiem objęło obszar Królestwa Polskiego i część ziem zabranych w czasach rozbiorów Polski (Litwa, Żmudź i Wołyń). W każdą rocznicę wybuchu obchodzony jest Dzień Podchorążego. Po przegranym powstaniu Car Rosji Mikołaj I Romanow tak się wypowiedział: “ Nie wiem, czy będzie jeszcze, kiedy jaka Polska, ale tego jestem pewien, że nie będzie już Polaków”. Owe powstanie zostało potępione przez papieża Grzegorza XVI, jako powód potępienia podał zbuntowanie Polaków przeciwko “legalnej władzy cara”.

Geneza, przygotowania i główna przyczyna wybuchu powstania.

Bezpośrednią przyczyną wybuchu powstania listopadowego było nieprzestrzeganie postanowień konstytucji Królestwa Polskiego z roku 1815 przez rosyjskich carów. Aleksander I Romanow w roku 1819 zniósł wolność prasy i wprowadził do Królestwa Polskiego cenzurę prewencyjną. W roku 1821 została zawieszona wolność zgromadzeń i została zakazana działalność masonerii. Natomiast w październiku 1824 roku został skazany Walerian Łukasiński, główny przywódca Narodowej Masonerii. W 1823 roku dochodzi do rozbicia przez Rosjan sieci tajnych stowarzyszeń w prowincjach zabranych. Zastępca głównego przewodniczącego Królestwa Polskiego Nikołaj Nowosilcow ( Ta postać pojawia się w “Dziadach” Adama Mickiewicza”) rozpoczyna akcję, która polegała na prześladowaniu członków towarzystw filomatów i filaretów. W 1825 Car całkowicie likwiduje jawność obrad sejmowych. Jednocześnie zaczęły się masowe prześladowania polskich organizacji niepodległościowych. W 1827 roku doszło do aresztowań członków Towarzystwa Patriotycznego. Sąd sejmowy, który wydał łagodne wyroki na podejrzanych i walnie oczyszczając ich z zarzutu zdrady stanu, pośrednio potwierdził, że oni występowali w dobrej wierze przestrzegania przepisów zawartych w Konstytucji Królestwa Polskiego z roku 1815. Polska opinia publiczna ostatecznie straciła złudzenia ostatecznie co do prawdziwych zamiarów cara Mikołaja I Romanowa. Łudzono się, że Rosjanie przestrzegają postanowień w końcowym akcie Kongresu Wiedeńskie (Kongres Wiedeński przedstawiał mapę polityczną Europy po upadku Napoleona), gdzie car miał zobowiązać się do przeprowadzenia tzw. Rozszerzenia wewnętrznego Królestwa Polski ( Tym przypadku chodziło o przyłączenia pozostałych ziem polskich w granicach przedrozbiorowych z roku 1772). W lipcu i sierpniu miały miejsce wybuchy w zwycięskich skutkach we Francji i w Belgii (Co ostatecznie Powstanie Listopadowe walnie przyczyni się do niepodległości Belgii), Które one doprowadziły do podważenia systemu Świętego Przymierza. 17 października Car rozkazuje przygotowanie mobilizacji alarmowej wojska polskiego i rosyjskiego. 21 października Ks. Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki otrzymał zadanie przygotowania finansów Królestwa Polskiego na wypadek wybuchu wojny. 24 października Belgijski Kongres Narodowy w Brukseli zdetronizował Króla Niderlandów i faktycznie ogłasza niepodległość Belgii.

28 Listopada do Kongresówki dociera wiadomość o upadku prorosyjskiego rządu Wielkiej Brytanii księcia Artura Wellingtona, byli ostrzeżeni o ich dekonspiracji i ponownych masowych aresztowaniach. Był to ostatni moment do przeprowadzenia powstania.

Wybuch Powstania

W 1828 roku doszło do zawiązania sprzysiężenia w Warszawskiej Szkole Podchorążych Piechoty, dowódcą sprzysiężenia był podporucznik Piotr Wysocki skierowanych przeciwko wodzowi naczelnemu wojsk Królestwa Polskiego oraz dowódcy wojsk rosyjskich stacjonujących w zachodnich guberniach Imperium Rosyjskiego wielkiemu księciu Konstantemu, który był rodzonym bratem cara Rosji i Króla Polski Mikołaja I Romanowa. Był on powszechnie znienawidzony za stworzenie systemu policji tajnej i donosicielstwa, a także za celowe poniżanie polskich oficerów. Sygnałem do wybuchu pierwszego zrywu narodowego miał być pożar browaru na Solcu i kamienicy przy ulicy. Dzikiej. Samo powstanie wybucha wieczorem około godziny 18 w dniu 29 listopada 1830 roku, gdy podporucznik Piotr Wysocki wszedł do Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawskich Łazienkach, przerwał trwające tam zajęcia z taktyki- Wygłosił tam mowę: “ Polacy !Wybiła godzina zemsty. Dziś umrzeć lub zwyciężyć potrzeba! Idźmy, piersi wasze niech będą Termopilami dla wrogów”, wyprowadzając z szkoły wszystkich podchorążych na miejsce zbiórki-miejscem zbiórki był pomnik Króla Jana III Sobieskiego. Łączna grupa osiemnastu spiskowców ( W jej składzie byli głównie młodzi inteligenci: Ludwik Nabielak, Seweryn Goszczyński, Leonard Rettel) razem z częścią podchorążych dokonała ataku na Belweder (Był on rezydencją wielkiego księcia Konstantego). Jednak sam Konstanty zdążył się przed napastnikami ukryć się. Powstańcy za pomocą pospólstwa i warszawskiego plebsu zdołali zdobyć wówczas Arsenał. Z rąk powstańczych poległo sześciu generałów po przeciwnej stronie powstania: Stanisław Trębicki, Maurycy Hauke, Stanisław Potocki, Ignacy Blumer, Tomasz Siemiątkowski i Józef Nowicki, a na skutek pomyłki został zastrzelony został pułkownik Filip Meciszewski. Następnego dnia trwania powstania, razem z uzbrojoną ludnością cywilną, powstańcy opanowali całą stolicę. Tym sposobem początkowy spisek wojskowy przekształcił się w Powstanie. Sam Wielki Książe Konstanty z częścią wiernych jemu generałów i wojsk wycofał się z Warszawy do karczmy na Wierzbnie, nie podjął on działań przeciwko powstańcom, bo w 1831 roku umiera na cholerę, według innej wersji przyczyną śmierci było otrucie. 30 listopada została powołana przez Radę Administracyjną Straż Bezpieczeństwa, która była dowodzona przez Piotra Łubieńskiego, w którym głównym zadaniem było rozbrajanie zrewoltowanej ludności cywilnej Warszawy. Broń została odebrana powstańcom, zakazano także używania rewolucyjnych kokard granatowo-biało-czerwonych, w zamian w ich miejsce wprowadzono kolor biały. Po nieudanych próbach rozbrojenia wojsk powstańczych przez Radę Administracyjną ( Kierował ją książę Franciszek Drucki-Lubecki), która reprezentowała ze sobą władzę cywilną królestwa. 1 grudnia powstaje Towarzystwo Patriotyczne, w którym jego członkowie domagali się natychmiastowej akcji zbrojnej przeciwko stacjonującym oddziałom rosyjskich w Królestwie Polskim. Rada Administracyjna ostatecznie ulegając dodała do swego składu polityków Towarzystwa, co wywołało sprzeciw żywiołów konserwatywnych. W celu spacyfikowania nastrojów w dniu 3 grudnia 1830 roku Rada Administracyjna została rozwiązana i wyłoniony został Rząd Tymczasowy, w którym funkcję prezesa pełnił książę Adam Jerzy Czartoryski. A mianowanym Naczelnym wodzem został gen. Józef Chłopicki. Ten w dniu 5 grudnia 1830 roku ogłosił się pierwszym dyktatorem powstania usiłując także jednocześnie doprowadzić do pokojowych rokowań z carem. W tym celu proponuje mediację z Prusami w sporze z Rosją. Wacław Tokarz uważał, że wysłany przez gen. Chłopickiego do Mikołaja I pułkownik Tadeusz Wyleżyński ujawnił mu dyslokację wojsk polskich. Inną opinię wyraża Wojciech Górczyk, który uważa, że Wyleżyński nie ujawnił carowi dyslokacji wojsk polskich. Sam Wyleżyński nie znał się oficjalnie na dyslokacji wojsk i dopiero w drodze powrotnej z Petersburga ( Dawna stolica Imperium Rosyjskiego) i w tym czasie dowiaduje się o reorganizacji wojska. Książę Drucki-Lubecki udaje się do Petersburga, by stanąć na czele delegacji polskiej w sprawie porozumienia z carem. Powołując się na powierzone delegacji polskiej instrukcji sejmowych, domagali się od Mikołaja I ponownego respektowania postanowień konstytucji z 1815 roku, rozciągnięcia tych postanowień na Litwę, Wołyń i Podole. Zwołania sejmu z ziem zabranych i natychmiastowego wycofania z terytorium Królestwa Polskiego wojsk rosyjskich. 13 grudnia rosyjski car Mikołaj I ogłasza stan wojenny na terenach ziem zabranych i wydaje udar o przeprowadzeniu mobilizacji korpusu interwencyjnego pod dowództwem feldmarszałka Iwana Dybicza, którym głównym zadaniem było stłumić powstanie Polaków. 17 grudnia zostaje wydany dekret Mikołaja I do Polaków, w którym to nakazał przywrócenia Rady Administracyjnej w jej składzie pierwotnym i skoncentrowanie wojsk polskich w okolicach Płocka. Jednak sytuacja w królestwie ulegała w dalszej radykalizacji. 20 grudnia 1830 roku oficjalnie Powstanie Listopadowe skierowane przeciwko Rosji zostało ogłoszone w manifeście przez Sejm, przedstawiając w ten sposób przyczynę wybuchu opinii międzynarodowej. Zaręczona wolność osobista zgwałcona, zapełniono więzienia, wojenne sądy postanowione na osoby cywilne, rozciągnięto sromotne kary na obywateli, których całą winą było, że ducha i charakter narodowy ratować od zepsucia i zguby zamierzali.  O ile oczywiście Rosjanie zaatakują Królestwo Polskie wróg nasz nad jedną tylko pustynią więcej panowanie swoje roztoczy. 21 Grudnia Rząd Tymczasowy zostaje rozwiązany przez dyktatora powstania gen. Józefa Chłopickiego, w zamian w jego miejsce powołał Radę Najwyższą Narodową. A 29 grudnia została powołana przez dyktatora Komisja Rozpoznawcza, do rozważania spraw osób podejrzanych o szpiegostwo. 17 grudnia, wobec niepowodzenia rokowań z carem Mikołajem I, który żądał natychmiastowej kapitulacji powstańców gen. Chłopicki składa dymisję z funkcji dyktatora. Radykalne Towarzystwo Patriotyczne, na którym stał na czele Joachim Lelewel zdobyło wówczas głoś decydujący w sejmie, który w dniu 25 stycznia 1831 roku na wniosek posła Romana Sołtyka podjął uchwałę o detronizacji Mikołaja I, co było związane z jednoznacznym zerwaniem unii personalnej i aktem niepodległości państwa. I wtedy nagle wybiegł na środek sejmu wyszedł poseł Jan Ledóchowski i tak zawołał :” Wyrzeknijmy więc wszyscy: nie ma Mikołaja!”. Podpisując ten dokument Książe Adam Czartoryski miał powiedzieć “Zgubiliście Polskę!. W odpowiedzi na ten dokument armia rosyjska przekroczyła granicę królestwa w sile 115 tysięcy piechoty z 336 działami pod dowództwem feldmarszałka Iwana Dybicza, który uzyskał od cara nieograniczoną władzę nad ośmioma województwami kongresówki. 29 stycznia 1831 roku w miejsce rozwiązanej Rady Najwyższej Narodowej, został powołany Rząd Narodowy. W jego składzie znaleźli się książę Adam Jerzy Czartoryski, Wincenty Niemojowski, Stanisław Barzykowski, Teofil Morawski i Joachim Lelewel. W ramach wzmocnienia sił powstańczych Jan Olrych Szaniecki opracował projekt powołania pospolitego ruszenia (Było to chłopskie pospolite ruszenie, niż to powstałe za panowania Kazimierza Wielkiego, które opierało się na pospolitym ruszeniu szlachty w zagrożeniu wojną), który poprzez rozwiązanie kwestii chłopskiej miał przyciągnąć do powstania społeczeństwo chłopskie. Projekt Szaniewskiego mimo poparcia Towarzystwa Patriotycznego został mimo to odrzucony przez większość sejmową. Kilka dni później, w dniu 21 czerwca pospolite ruszenie zostało jednak powołane przez gen. Skrzyneckiego, jednak nie poparte obietnicami poprawy sytuacji chłopów nie wzbudziło u nich zainteresowania.

Podporucznik Piotr Wysocki, inicjator Powstania Listopadowego
Gen. Józef Chłopicki pierwszy dyktator powstania listopadowego
Iwan Dybicz rosyjski feldmarszałek, głównodowodzący wojskami rosyjskimi w czasie powstania listopadowego
25 stycznia 1831 roku została uchwalona uchwała o detronizacji cara Mikołaja I Romanowa, w odpowiedzi Rosjanie w sile 115 tysięcy piechoty i 366 dział przeprowadzają atak na Królestwo Polskie
Car Rosji Mikołaj I Romanow
Joachim Lelewel, zacytował „Za wolność naszą i waszą”

Jacek Furman

 

 

Dodaj komentarz