Pierwszy proces załogi niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

Rozpoczął się przed polskim Najwyższym Trybunałem Narodowym w odstępie czasowym od 24 listopada 1947 roku do 22 grudnia 1947 roku. Ławę oskarżonych zasiadli odpowiednio 40 członków byłej załogi niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Miejscem procesu była odpowiednio przygotowana sala Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP), w której w czasie trwania procesu mieściła 500 osób. Główny akt oskarżenia obejmował przede wszystkim zarzut dotyczący udział oskarżonych w gazowaniu Żydów, którzy w czasie II wojny światowej zostali przywiezieni z całej Europy na teren obozu w Brzezince, drugim poważnym zarzutem biorących udział oskarżonych było masowe egzekucje na terenie obozu Auschwitz i maltretowania więźniów (Maltretowania dotyczyły głównie tych co współpracowali z “Aniołem Śmierci” czyli doktorem Josephem Mengele) . Łączna liczba ofiar obozu szacowana jest na około. 1,1 do 1,5 miliona (Większość ofiar było w narodowości żydowskiej, ale także w dużej ilości Polaków, którzy do obozu trafili z łapanek, oraz też przedstawicieli innych narodów okupowanych przez Niemcy, cyganów oraz też Rosyjskich jeńców wojennych). Na ławie oskarżonych o zbrodnie ludobójstwa zasiedli między innymi Arthur Liebenhenschel (Drugi komendant obozu, pierwszym komendantem obozu był Rudolf Hoss), Max Grabner ( Szef obozowego Gestapo), Maria Mandl (Kierowniczka obozu dla kobiet w Brzezince), Karl Ernst Mockel (Szef administracji obozowej) i kierownik krematorium w Brzezince Erich Mühsfeld oraz Hans Aumeier (Jeden z obozowych kierowników i zastępców komendanta). Aumeier i Mühsfeld zostali wcześniej skazani za popełnione zbrodnie wykonane w obozach na terenie III Rzeszy, Lecz Amerykanie postanowili przekazać Polsce, by oni odpowiedzieli także za zbrodnie dokonane w Auschwitz. W toku procesu organizacja obóz koncentracyjny została uznana za organizację przestępczą. Wynikiem procesu 23 oskarżonych zostało skazanych na karę śmierci poprzez powieszenie ( Wszystkie wyroki kary śmierci wykonano, dwóm oskarżonym zamieniono na dożywotnie pozbawienie wolności) , 16 na karę pozbawienia wolności od dożywotniego pozbawienia wolności od 3 lat, a jeden oskarżony został uniewinniony. Wyroki śmierci zostały wykonane 24 stycznia 1948 roku w Krakowskim więzieniu Montelupich. Uzasadnieniem wyroku Najwyższego Trybunału Narodowego rozstrzygnął też kwestię, która powoływała oskarżonych na rozkaz swoich przełożonych ( co w efekcie miało znaczenie dla całej sprawy), stwierdzając: “Znęcanie się nad i tak nadmiernie udręczonymi więźniami dowodzi wielkiego zezwierzęcenia tych oskarżonych, którzy w wyniku przewrotu sądowego zostali skazani na karę śmierci. To znęcanie się ze strony tych oskarżonych, którzy wszyscy brali mniejszy lub większy udział w zabijaniu więźniów, wskazuje też na to, że ci oskarżeni brali udział w tych zabójstwach z potrzeby wewnętrznej zabijania, a nie w wykonaniu rozkazu przełożonych. Gdyby bowiem nie odczuwali potrzeby zabijania, to albo okazywaliby więźniom współczucie, albo też byliby dla nich obojętni, lecz nie znęcaliby się nad nimi”.

Werdykt pierwszego procesu byłej załogi obozu Auschwitz-Birkenau

Drugi proces oświęcimski odbył się w dniach 20 grudnia 1963 roku do 10 sierpnia 1965 roku przed ówczesnym sądem zachodnioniemieckim we Frankfurcie nad Menem.

Jacek Furman