Obecne Polskie Godło Państwowe używane od 27 grudnia 1927 do 22 lipca 1944, kiedy to w tym dniu wszedł dekret państwowy PKWN przywracający godło przedwojenne, ale bez złotej korony na głowie orła. Ponownie godło z koroną zostało przywrócone w dniu 22 lutego 1990 roku. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com

Godło Rzeczypospolitej Polski jest trzecim symbolem patriotycznym (zaraz po Hymnie i Fladze); obecne zostało wprowadzone 27 grudnia 1927 roku, w tym samym roku, tylko że w 26 lutego dotychczasowa pieśń patriotyczna Mazurek Dąbrowskiego autorstwa Józefa Wybickiego stał się Hymnem Narodowym Polski.

Opis symbolu państwowego

Wg. Załącznika nr. 1 do ustawy jest to orzeł (jednogłowy) Biały, choć niektórzy polscy uczeni wskazują, że to może być orzeł Bielik, ma założoną na swojej głowie złotą koronę (Godło PRL nie posiadało Korony). Natomiast samo godło jest umieszczone na polu czerwonym, zwężającej się ku dołowi tarczy herbowej typu “francuskiej”. Ustawa ta potwierdza i zarazem precyzuje barwy biało-czerwone będące też barwami Rzeczypospolitej Polskiej, zostały określone w drugim załączniku. Orzeł Biały jest odwzorowany symbolicznie w białej, górnej barwie flagi polskiej złożonej z dwóch pasów poziomych. Zgodnie z zasadami heraldyki górny pas polskich barw narodowych reprezentuje orła białego, a dolny reprezentuje pole czerwone tarczy herbowej.

Legenda o Lechu, Czechu i Rusie

Według legendy pierwszych Piastów, założyciel Państwa Polan, Lech w czasie postoju w okolicach Poznania pod wieczór ujrzał sporych rozmiarów gniazdo na drzewie. Tam zamieszkiwał orzeł biały z trzema pisklętami. Gdy sam Lech przyglądał się jemu, orzeł rozprostował swoje skrzydła na tle nieba czerwonego od słońca zachodzącego. Zachwycony Lech postanowił się tam osiąść, umieścił orła białego w swoim herbie, a miejsce tego gniazda nazwał Gnieznem (Pierwsza zapisana w polskiej historii stolica państwa polskiego), nazwa obecnego miasta na trasie Poznań-Bydgoszcz pochodzi właśnie od słowa gniazdo. Historia tej legendy została po raz pierwszy zapisana w kronice wielkopolskiej napisanej w języku łacińskim w 1273 roku oraz w “Kronice Dalimila” napisanej w języku czeskim w 1319 roku.

Jan Długosz o Godle Polskim

Informacje o polskim godle narodowym można odnaleźć poprzez zanotowanych przez polskich kronikarzy historycznych, w tym między innymi Jan Długosz w swojej kronice Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae (W języku polskim Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego) napisanej w latach 1455-1480. W tym tekście autor wskazuje podobieństwa do godła państwa Rzymskiego. Legendę o Lechu, Czechu i Rusie oraz o orle co założył Gniezno wspomniał także w roku 1555 w swoim kolejnym już dziele “De origine et rebus gestis Polonorum (w języku polskim. O pochodzeniu i czynach Polaków) polski historyk Marcin Kromer.

Powiązanie z Cesarstwem Rzymskim

Niektórzy polscy uczeni upatrują w wspomnianej wyżej już legendzie podania o założeniu Rzymu przez dwóch mężczyzn, którzy według rzymskiej legendy zostali wychowani przez wilczycę, mowa tu o Romulusie i Remusie. Jej elementem jest starożytny rytuał wnioskowania z lotu ptaków drapieżnych (Orzeł jest ptakiem drapieżnym) o podjętych zamierzeń dla aprobaty bogów (Było to auspicjum). Mniejsza wersja romantyczna zakłada, iż Polanie prawdopodobnie mogli przyjąć emblemat orła jako symbol mocy (Przecież orzeł w starożytnym Rzymie był współtowarzyszem boga wojny Jowisza i nosicielem jego piorunów) wzorując się na cesarstwie rzymskim, które upadło w roku 454 roku, kończąc epokę starożytności i od tego czasu zaczyna się epoka średniowiecza, lub po roku 800 jego następcy, Świętym Cesarstwem Rzymskim, od którego wiele państw europejskich przyjęło symbol orła. Znak ten był popularny wśród Polan głównie ze zdobnictwa celtyckiego lub monet rzymskich, docierających na ziemie obecnego Państwa Polskiego szlakiem bursztynowym, który kończył się w Gdańsku.

Prawdziwa historia powstania godła polski

Państwo pierwszych Piastów

Wizerunek orła można odnaleźć w jednych z najsłynniejszych monetach w historii polskiego mennictwa denarach króla Polski Bolesława Chrobrego, zachowując je jako najwcześniejszy wizerunek orła. Jest tam najprawdopodobniej bielik zwyczajny (Jego charakterystyczne kropki odzwierciedlają lotki białe widoczne na jego złożonych skrzydłach). Jego stylizowany wygląd ptaka przedstawionego na monecie powodował spory między uczonymi, którzy mają problem z ustaleniem, czy to jest tak naprawdę orzeł, czy może kogut, a nawet gołąb i paw. Profesor. Suchodolski w swoim artykule “Orzeł czy paw”, ze zbioru “Inter orientem et occidentem” przychyla się raczej do swojego poglądu, że to jest paw, który jest symbolem pierwszego świętego w historii chrześcijaństwa w Polsce, który zginął śmiercią tragiczną w czasie trwania misji Chrystianizacji Prus (Św. Wojciech), a nie Państwa Polskiego. Orzeł występował także na wszystkich herbach, monetach i pieczęciach książąt piastowskich, tarczach i chorągwiach od wieku XII. Początkowo funkcjonował w herbach linii Piastów śląskich. Po raz pierwszy książęce godło pojawiło się na konnej pieczęci Kazimierza opolsko-raciborskiego w roku 1222. Później był stopniowo przyjmowany jako rodzinny herb przez pozostałe linie Piastowskie, najpóźniej pojawił się w pieczęciach książąt mazowieckich, dopiero w roku 1271. Jako oficjalny państwowy symbol całego państwa polskiego został zatwierdzony w życie od roku 1295 przez księcia wielkopolskiego Przemysła II, który użył po raz pierwszy ukoronowanego godła na rewersie pieczęci majestatycznej z roku 1295. Graficzna forma była zmieniana przez wieki. Obecna jego forma przyjęta w 27 grudnia 1927 roku (Według projektu profesora Zbigniewa Kamińskiego), jest wzorowana na godle z czasów panowania Stefana Batorego. Warto zauważyć, że ten projekt jest w zasadzie bardziej przystosowany do pieczęci lub okrągłej tarczy niż do prostokątnej (heraldycznej).

Rzeczpospolita Obojga Narodów

W czasie unii lubelskiej z roku 1569 zmieniła się także cała tarcza godła, stała się czwórdzielna z naprzemiennymi wizerunkami orła polskiego i pogoni litewskiej. Jednocześnie królowie Polscy używali swoich herbów, te herby były zamieszczane w tarczy sercowej herbu państwowego (Na przykład. Snopek Wazów, symbolizował władzę dynastii Wazów w Polsce)

Czasy rozbiorów polski

Po rozbiorach polskich, (I rozbiór w 1772 roku, II rozbiór w 1793, III rozbiór w 1795) wiele powstałych przez zaborczą władzę guberni, prowincji i województw polskich otrzymało nowe herby- w nich nadal znajdował się orzeł biały, bez korony lub z samą koroną, albo z głową odwróconą na lewą część czoła; gdzieniegdzie występowała też Pogoń litewska, mimo wygaśnięcia w roku 1795 Unii Lubelskiej. Najczęściej były to złożone herby w tarczę godła państwa zaborczego (Na przykład. Wielkie Księstwo Poznańskie posiadało w swoim herbie orła pokrzyżackiego tak jak pozostałe pruskie prowincje, ale z czerwoną tarczą sercową, na której widniał polski orzeł z koroną). W czasie powstania listopadowego natychmiast rozgorzała się dyskusja na temat godła. Wzorując się rewolucyjnej Francji Joachim Lelewel (który był z wykształcenia historykiem), złożył propozycję, aby nad Orłem i Litewską Pogonią umieszczonymi na amarantowym tle w miejscu korony na głowie orła znalazła się czapka frygijska. Miało to być znakiem zwycięstwa ludowładztwa. Ta symbolika została uznana przez Sejm jako symbolikę jakobińską i pozostał przy godle powstałym za czasów Jagiellonów. Po przegranym powstaniu listopadowym carowie, tytułujący się również jako królowie Polski, przejęli polski Order Orła Białego ze niebieską wstęgą, od tego czasu Orzeł Biały w Rosji cieszył się uznaniem. Na herbie powstałym za czasów powstania styczniowego widnieje na herbowej tarczy, oprócz orła i pogoni, został zamieszczony Archanioł Michał – patron Rusi. Po rozbiorach polska ludność skrzętnie zbierała polskie przedrozbiorowe grosze i inne polskie monety z herbem Rzeczypospolitej Obojga Narodów (Tarcza zawierała Orła Białego oraz Pogoń Litewską na czterech polach tarczy heraldycznej). Oczywiście nie mogło zabraknąć orła na sztandarach i emblematach pochodzących z czasów powstań narodowych, często nadal z Pogonią Litewską.

Początki godła II Rzeczypospolitej i wersja Kamińskiego

W 1916 roku państwa centralne (Sojusz Niemiec z Austro-Węgrami) przystały na odnowienie Królestwa Polskiego. W roku 1917 wyemitowano pierwsze marki polskie z koroną orła na tarczy niepodzielnej. Po odzyskaniu niepodległości w listopadzie 1918 roku wszystkie ówczesne siły polityczne były zgodne, że godłem odrodzonej Polski ma być Orzeł Biały. Sporna kwestia pozostała w zakresie umieszczonej na głowie orła złotej korony. Przeciwko korony byli działacze Polskiej Partii Socjalistycznej z Józefem Piłsudskim na czele oraz działacze stronnictw ludowych. Najbardziej znanym przeciwnikiem umieszczaniu w godle korony w czasie II Rzeczypospolitej był ludowiec Stanisław Thugutt. Ostatecznie orła w koronie zatwierdzono jako państwowe godło uchwaloną ustawą przez Sejm ustawodawczy w 1 sierpnia 1919 (Wtedy Biało-Czerwona flaga stała się oficjalnym symbolem państwowym). Oficjalny wizerunek godła przypominał orła za czasów panowania ostatniego przedrozbiorowego Króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego i był używany do 27 grudnia 1927 roku, kiedy to została zatwierdzona przez rząd Józefa Piłsudskiego obowiązująca do czasów dzisiejszych forma zaprojektowana przez profesora Kamińskiego, która odrzuciła tradycyjną formę, zastępując ją zupełnie czymś nowym, między innymi: usunięto krzyż z korony orła, dodano dwa nowe pięcioramienne rozety.

II wojna Światowa i czasy komunistyczne

W czasie kampanii wrześniowej w roku 1939 władza niemiecka szybko zdjęła polskie godła z obiektów użyteczności publicznego, zastępując je swastykami, było ono również jednym z symboli polskiego państwa podziemnego, w pierwszych walkach powstańcy warszawscy zawieszali godło jako symbol zwycięstwa Polskiego nad Niemcami. Proradziecka komunistka założycielka Związku Patriotów Polskich Wanda Wasilewska poleciła wówczas Janinie Broniewskiej opracowanie projektu godła na mundurowe czapki żołnierzy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki pod dowództwem gen. Zygmunta Berlinga (Zalążek Ludowego Wojska Polskiego).  W oparciu o orła, który znajduje się w sarkofagu Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego, powstał nowy orzeł bez korony. Stosunkowo szybko został zatwierdzony, bo już w roku 1944, przez władze komunistyczne reprezentowane przez Moskiewski PKWN podjęli decyzję o przywróceniu godła za czasów przedwojennych, ale usunęli koronę z głowę orła. W roku 1947 został ogłoszony przez władzę konkurs, który został jednak nierozstrzygnięty. Jednak konstytucja PRL z dnia 22 lipca 1952 roku opublikowała wizerunek godła bez korony. Usunięcie korony potwierdzono ostatecznie dekretem z roku 1955, a jednocześnie zrezygnowano z obramowania tarczy. Rząd II RP na uchodźstwie w odpowiedzi na postanowienia władz komunistycznych wobec godła w odpowiedzi wydał Dekret Prezydenta RP z dnia 11 listopada 1956 roku umieścił na głowie orła koronę zamkniętą zwieńczoną krzyżem.

Lata 90-te i czasy współczesne

W okresie trwałych przemian ustrojowych trwających od roku 1989, a w szczególności po wyborach parlamentarnych w tymże roku reprezentujący Stronnictwo Demokratyczne posłowie wnieśli projekt ustawy przewidujący przywrócenie korony na głowie orła. Początkowe wątpliwości, wobec tego pomysłu wysuwał kierowany przez Bronisława Geremka (jego prawdziwe imię i nazwisko to Berele Lewartow) Obywatelski Klub Sportowy, nie negując jednak zasadności tej zmiany, ale wskazując na jej przedwczesność z uwagi na jej brak przyjęcia w całkowicie napisanej od nowa konstytucji. Ostatecznie tę propozycję uwzględnił Sejm PRL X kadencji przy zmianie Konstytucji PRL, przyjmując jednogłośnie ustawę (374 posłów było za, jeden był przeciwny), przywracając w dniu 1 stycznia 1990 roku orłowi koronę według wzoru z roku 1927. W roku 2018 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoczęło pracę nad nowelizacją ustawy o symbolach państwowych, w tym także załącznika poświęconego zawartemu wzór godła państwowego. Zmiany mają dotyczyć głównie dostosowania wzorów godła do aktualnych technologii, ale zaplanowano także zmiany w jego wyglądzie między innymi skrzydła mają być lustrzanym odbiciem, prześwity w koronie oraz złote nogi.

Znany z legendy o Lechu, Czechu i Rusie. Lech stoi przy gnieździe orła białego. W tym miejscu powstała pierwsza stolica polski Gniezno. Źródło zdjęcia; pl.wikipedia.com
Dinary Bolesława Chrobrego z wizerunkiem orła bielika. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com
Orzeł Biały w Modlitewniku Anny Jagiellonki z roku 1582. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com
Majestatyczna pieczęć Księcia Wielkopolskiego Przemysła II z roku 1295. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com
Obowiązujący od roku 1569 Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Królowi polscy posiadali swoje własne herby, które były zamieszczane w samym sercu tarczy. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com
Zatwierdzone w 1 sierpnia 1919 ustawą przez Sejm Ustawodawczy obowiązujące w latach 1919-1927 Godło Polski. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com
Obowiązujące od 27 grudnia 1927 roku wersja godła profesora Kamińskiego. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com
Herb Rzeczpospolitej Polski oraz Rządu RP do roku 1956. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com
Obowiązujący w latach 1956-1990 Herb Rzeczypospolitej ustanowiony podpisanym przez prezydenta rządu RP na uchodźstwie po 11 listopada 1956 roku. Źródło zdjęcia: pl. wikipedia.com
Stosowane od 22 lipca poprzez dekret PKWN w roku 1944, oficjalnie zatwierdzony w ramach Konstytucji PRL w roku 1952, a ostatecznie zostało zatwierdzone w roku 1955, obowiązywało ono do 21 lutego 1990 roku. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com
Herb pierwszych piastów, od tego herbu będą wzorowane wszystkie późniejsze polskie godła Pochodzi z roku 1295. Źródło zdjęcia: pl.wikipedia.com

 

Jacek Furman

 

 

Dodaj komentarz