Bardzo ważna data w historii powstania Stalowej Woli

19 stycznia 1937 roku, czyli równo 82-lat temu w położonym w województwie lwowskim miasteczku o zabudowie galicyjskiej Nisko została powołana umowa o założeniu spółki państwowej z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą Zakłady Południowe w Nisku (Huta Stalowa Wola)

Wstęp

W latach 1936-1939 w ramach inicjatywy wicepremiera i ministra skarbu w rządzie Felicjana Sławoj-Składkowskiego Eugeniusza Kwiatkowskiego, realizowana była jedna z największych inwestycji gospodarczych w przedwojennej Polsce, mowa tu oczywiście o planie Centralnego Okręgu Przemysłowego, obejmujący obszar czterech ówczesnych województw polskich (Część Krakowskiego, Kieleckie, Lubelskie, Część Lwowskiego), był to tak zwany trójkąt bezpieczeństwa, gdyż realizowane zakłady były w bezpiecznej odległości od zachodniej granicy z Niemcami i wschodniej ze Związkiem Radzieckim. Głównym celem tego planu było wzmocnienie osłabionej wobec skutków kryzysu z roku 1929, czyli od słynnego krachu na nowojorskim krachu na wall street, a ostatecznym powodem do wzmocnienia obronności kraju było dojście Adolfa Hitlera do władzy po wygranych demokratycznie wyborach na kanclerza Niemiec w dniu 17 stycznia 1933 roku, dwa lata później rząd III Rzeszy podpisuje ustawy Norymberskie, które ograniczały prawa obywatelskie głównie Żydom, rok później powstał Wehrmacht, następnie żołnierze Wehrmachtu wkroczyli do Nadrenii, łamiąc postanowienie Traktatu Wersalskiego z roku 1919). Innym celem było rozbudowa przemysłu ciężkiego, a budowali je kierownictwo zakładów głównie z górnego śląska, to tam na wypadek wybuchu wojny z Niemcami istniejące tam zakłady mogły paść łatwym łupem dla Niemców. Trzecim powodem było całkowita likwidacja panującego w ówczesnych latach wysokiego bezrobocia, tamtejsza ludność utrzymywała się głównie z rolnictwa i niewielkiego lekkiego przemysłu. I tak do realizacji tego zadania została powołana w dniu 19 stycznia 1937 roku w Warszawie przed Karolem Hettingenem zawarto tam umowę, w której pierwsze napisy brzmiały:

• “Huta Pokój” Śląskie Zakłady Górniczo-Hutnicze Spółka Akcyjna, mająca siedzibę w Katowicach i Towarzystwo Starachowickich Zakładów Górniczych Spółka Akcyjna, mająca siedzibę w Warszawie, zawierają spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.

• Firma Spółki brzmi: Zakłady Południowe, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Nisku.

• Siedzibą spółki jest miasto Nisko położone w województwie lwowskim.

• Przedmiotem przedsiębiorstwa spółki jest wykonanie budowy i urządzenia zakładów hutniczego i mechanicznego w Pławie obok Niska na podstawie mającej zawrzeć umowy ze Skarbem państwa-Ministerstwem Spraw Wojskowych- i na zlecenie tegoż Ministerstwa oraz uruchomienie tych zakładów i ewentualnie prowadzenie produkcji w tych zakładach…

Wycinka pierwszych drzew 

W marcu 1937 rozpoczął się wykup lasów od Kińskiego pod miejsce budowy przyszłych zakładów południowych, wielkiej elektrowni parowej oraz osiedla przyfabrycznego. Miesiąc później rozpoczęły się pierwsze wycinki drzew w miejscach budowy, a następnie rozpoczęła się równocześnie budowa osiedla, zakładów i elektrowni położonej nad Sanem, która zapewniała dostawę energii elektrycznej dla zakładów i osiedla, budowa osiedla skończyła się w dniu 12 października 1938 roku, w tym roku również rozpoczęła się pierwsza produkcja stali szlachetnej bezpośrednio potrzebnej dla wojska, a uroczyste otwarcie z udziałem prezydenta RP Ignacego Mościckiego i wicepremiera i ministra skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego odbyło się w dniu 14 czerwca 1939, a trzy dni później bo w 17 czerwca produkcję energii elektrycznej rozpoczęła zaprojektowana i wybudowana przez francuski koncern Alstom położona nad Sanem elektrownia Stalowa Wola (Najstarsza część elektrowni powstała przed wojną została wyburzona na początku XX wieku, na jej miejscu stoi ukończony, ale z powodu problemów wykonawcy hiszpańskiej firmy “Abener” co ostatecznie doprowadziło do bankructwa nie może zostać dopuszczony do użytku). Umowa została podpisana w dniu 30 stycznia 1937 r, termin realizacji umowy został ustalony na 31 marca 1940 roku, ale już w dniu 7 kwietnia została ostrzelana na strzelnicy zakładowej pierwsza armata, a  już w 5 września 1938 w piecu indukcyjnym została wytopiona pierwsza stal szlachetna przeznaczona dla potrzeb wojskowych.

Źródło:

“Fragm. Książki. Nisko 85-lecie Nadania Praw Miejskich wydawnictwo sztafeta 2018”