Niżańskie orlęta Lwowskie- 90 rocznica odsłonięcia pomnika orląt Lwowskich

0
253

W samym centrum małego miasteczka Nisko znajduje się nieopodal szpitala( dawna siedziba rodzina Resseqiuerów) i biblioteki( dawne gimnazjum) znajduje się odsłonięty w dniu 11 listopada 1928 roku pomnik orląt lwowskich. Na samym dole obelisku znajduje się metalowa tabliczka z napisem: “Z inicjatywy NSZZ Solidarność odbudowało społeczeństwo 15 sierpnia 1990.” Dzień 15 sierpnia 1990 (Święto Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny) w Nisku był dniem bardzo uroczystym. Tego samego dnia mieszkańcy Niska uczestniczyli najpierw w uroczystej mszy świętej koncelebrowanej przez ówczesnego biskupa diecezji Sandomierskiej Edwarda Frankowskiego, bezpośrednio po mszy świętej nastąpiło oficjalne odsłonięcie pomnika. Odbył się apel poległych, kompania honorowa Wojska Polskiego oddała salwy honorowe, złożono kwiaty, zapalono znicze, nawet odbył się występ artystyczny pod tytułem: “Młodzież- Orlętom”, Obelisk został poświęcony przez samego biskupa Edwarda Frankowskiego, a aktu odsłonięcia dokonały siostra poległego w czasie walk o Lwów ucznia niżańskiego gimnazjum Stefana Kościółka- Eleonora Szacka z domu Kociołek i siostrzenica Maria Zarańska. Nisko od lat miało na uwadze wielką sprawę o niepodległość Polski. Na początku XX wieku w Nisku założono Towarzystwo Gimnastyczne “Sokół” (Obecnie budynek sokoła należy do Niżańskiego Centrum Kultury “Sokół”, od samego początku istnienia “Sokół” skupiał przede wszystkim nastawioną do patriotyzmu młodzież. Potem powstały podobne organizacje w Rudniku i Ulanowie. W 1912 roku otwarto w Nisku Prywatne Gimnazjum Realne, Które dało szansę dla ubogiej w większości młodzieży możliwość kształcenia, lecz również stało się dla małego miasteczka o zabudowie typowo galicyjskiej, wtedy jeszcze Nisko nie posiadało praw miejskich( Nadanie praw miejskich Nisko otrzymało 20 października 1933 roku w Poznaniu i wtedy nadano też Herb) ,wcale istotnym ośrodkiem patriotyzmu i kultury. Szczególnie to uwidoczniło w latach walki o niepodległość ojczyzny w latach 1914-1921. Na początku I wojny światowej uczniowie niżańskiego gimnazjum ochotniczo zaciągali się do formujących w Krakowie od 1914 roku Legionów Józefa Piłsudskiego . Do września 1914 do Legionów udało się około stu ochotników z ziemi niżańskiej. Zryw patriotyczny wyraził się jeszcze jesienią 1918 roku kiedy to trwały walki o wschodnią granicę Polski i bój z Ukraińcami o Lwów. Stanisław Bąk profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, który był absolwentem niżańskiego Gimnazjum potwierdził że wtedy wyludniły się najstarsze klasy niżańskiej szkoły. W 1919 roku nowi ochotnicy z Niska poszli walczyć o Lwów( Marian Zaręba i Stefan Kościółek) , ale najwięcej ochotników poszło na wojnę polsko-rosyjską (zw. Też wojną Polską- Bolszewicką 10.08-25.08.1920) . Wzięli w niej udział pierwsi maturzyści z klasy ósmej, część siódmej, a nawet szóstej i piątej. W latach 1914-1921 wielu młodych ludzi z ziemi niżańskiej poległo i odniosło rany. Pośród poległych byli dwaj uczniowie Gimnazjum szeregowiec Stefan Kościółek( poległ w 1919 pod Bukaczowcami). Poszedł walczyć o polski Lwów zimą, potem przyjechał na krótki urlop. Już nigdy nie wrócił. Wiadomość o śmierci Kościółka dotarła w czerwcu 1919 roku. Marian Zaręba poległ w 1920 roku w rejonie Bobrzyska. Jego los żołnierski był dłuższy od losu żołnierskiego Kościółka, z pewnością walczył nie tylko o Lwów. W walkach zapewne się wyróżniał, z tego powodu otrzymał nominację na stopień podporucznika. 11 listopada 1928 w rocznicę dziesięciolecia odzyskania przez Polskę niepodległości uroczyście odsłonięto pomnik Orląt Lwowskich, ufundowanego przez ówczesne społeczeństwo ziemi niżańskiej poświęconym poległym w walce o niepodległą Polskę uczniom niżańskiego gimnazjum- Stefanowi Kościółkowi i Marianowi Zarębie. Wzniesiony ku ich pamięci otrzymał nazwę “Pomnik Orląt Lwowskich”. Był on dla mieszkańców Niska miejscem (może) nie świętym, ale z pewnością patriotycznych uniesień. Przy nim odbywały się ważne imprezy o charakterze patriotycznym. Niżański pomnik był skromny, daleko mu było do lwowskiego cmentarza orląt, ale posiadał piękną sylwetkę, betonowy postument z tablicą kamienną z wykonanym z brązu Orłem. W latach okupacji niemieckiej orła przetopiono, natomiast postument przetrwał lata okupacji. W 1952 roku komunistyczne władze zdecydowały na usunięcie pomnika pozostawiając tylko fundament pomnika. Tablicę próbowano zniszczyć lecz ocalili przed całkowitym zniszczeniem- Bolesław Chmura i Stanisław Pelc. Następnie postument poniewierał się w centrum miasta, władze miejskie uznały że trzeba go wyrzucić na wysypisko śmieci w starorzeczu rzeki san. W latach “Solidarności” w roku 1981 podjęto dzieła odbudowy pomnika, ale wprowadzony w dniu 13 grudnia stan wojenny zniweczył wysiłki społeczników. Na początku października 1989 roku gdy w Nisku powstał Komitet Obywatelski Solidarność, komunizm w Polsce na dobre upadł, ponownie podjęto na nowo inicjatywę odbudowy pomnika. Powstał Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika Orląt Lwowskich w Nisku. 11 Listopada 1989 roku w miejscu gdzie stał pomnik Orląt Lwowskich Społeczny Komitet odbudowy tego pomnika umieścił brzozowy krzyż z koroną cierniową który symbolizuje męczeńską śmierć polskich oficerów w Katyniu. Znajdował się napis odbudowy pomnika Orląt Lwowskich oraz tymczasowy symboliczny grób mieszkańców Niska w latach walki o niepodległość Polski i zamordowanych w obozach na obcej ziemi. Obok Krzyża umieszczono ocalałą przez mieszkańców przed całkowitym zniszczeniem tablicę z roku 1928. Obecnie pomnik nadal jest symbolem walk młodzieży niżańskiej o wolną Polskę.

Autor Jacek Furman

ZOSTAW ODPOWIEDŹ