Józef Klemens Piłsudski kontrowersyjny marszałek

0
736

Dzieciństwo i młodość przyszłego marszałka 

Urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie na Wileńszczyźnie, w rodzinie patriotycznej. Jego ojciec Józef Wincenty z herbu Piłsudski (1833-1902), był w czasie powstania styczniowego komisarzem Rządu Narodowego na teren powiatu rosieńskiego, zaś jego matka Maria z Bilewiczów (1842-1884)- pochodziła ze znago wówczas szlacheckiego rodu Mogiła. Józef Piłsudski i Maria Bilewicz zawierają związek małżeński w czasie trwania powstania styczniowego (Powstanie styczniowe 1863-1864, ich dzień ślubu to 23 kwietnia 1863 rok). Po przegranym powstaniu, chcąc uniknąć prześladowania ze strony wojsk carskich. Józef Wincenty Piłsudski ucieka ze Żmudzi na Litwie, Gdzie tam musiał kilkakrotnie zmieniać swoje miejsce pobytu. Dopiero w Zułowie młodzi małżonkowie zamieszkali na stałe. Postawił on na uprzemysłowienie. Poddaje majątki swojej żony (Adamowo, Suginty, Tenenie, Zułów, łączna wielkość tych majątków wynosiła około 12 tyś hektarów), i natychmiast podejmuje je gruntownej modernizacji, sprowadził specjalistów, także z zagranicy. Nad brzegiem rzeki Mery wznosi duży trzypiętrowy młyn, dużą gorzelnię, wytwórnię drożdży, cegielnię i także wytwórnię terpentyny. Wybudował też nowy dwór. Był czwartym dzieckiem- w 1864 roku rodzi się jego siostra Helena, w 1865 roku- Zofia, a w 1866 roku- Bronisław Piłsudski. Po narodzinach Józefa, który w rodzinie miał przezwisko Ziuk, narodzili się także w 1869 r- Adam, w 1871 r- Kazimierz, 1873 r- Maria , 1876- Jan, 1879-Ludwika, 1881 r- Kacper oraz bliźniaki Piotr i Teodor (Zmarli, gdy mieli ukończone w wieku 1,5 roku, w lutym 1884 roku). Mały Józef został ochrzczony w dniu 15 grudnia 1867 roku w Katolickim Kościele, w który znajdował się w majątku Sorokpol w dekanacie święciańskim przez księdza Tomasza Wolińskiego. Rodzicami chrzestnymi Józefa zostali Józef Marcinkowski i Konstancja Rogalska. Maria Piłsudska z herbu Mogiła wychowała swoje dzieci w duchu patriotyzmu, dbała o ich wykształcenie. Dzieci były uczone poprzez sprowadzonych do dworu nauczyciele. Języków uczyły dwie bony (Niemka i Francuska). Nieudane interesy Józefa Wincentego walnie doprowadziły zarządzane przez niego majątki do ruiny. Problemy Piłsudskich pogłębił jeszcze pożar, po którym w 1874 roku opuszczają Zułów, i przeprowadzają się do Wilna, gdzie zostają zmuszeni do trudnych materialnych warunków egzystencji. Tam razem z bratem Bronisławem, Józef rozpoczyna naukę w I Gimnazjum Wileńskim, mieszczącym się w gmachu dawnego uniwersytetu wileńskiego. W Gimnazjum bracia Piłsudscy, byli poddawani rusyfikacji ( Gdzie za naukę języka polskiego, historii, Literatury groziły bardzo wysokie kary, z wywózką do łagru łącznie). Wiosenną porą roku 1882 młody Józef, zakłada wraz ze swoim bratem Bronisławem oraz z innymi kolegami zakładają kółko samokształcące o nazwie Spójnia, zajmująca się sprowadzaniem z Warszawy polskich książek. 

Czasy studiów w Charkowie 

2 września 1884 roku umiera po długoletniej ciężkiej chorobie Maria Piłsudska. Natomiast rok później Józef Piłsudski zdaje maturę, miał najlepsze oceny z Historii- czwórka i z geografii- piątka, najsłabsze miał oceny z języków, z wyjątkiem francuskiego. Jesienią 1885 roku został przyjęty na studia medyczne na Uniwersytecie Charkowskim. Tam też także rozpoczyna swą działalność konspiracyjną w niepodległościowych organizacjach studenckich, trafiając m. im do szerokich kręgów osób kojarzonych z organizacją rewolucyjną Narodnaja Wola( Uczestniczył w kilku jej spotkaniach ). 2 i 3 marca 1886 roku brał aktywny udział w studenckiej demonstracji z okazji 25-lecia uwłaszczenia, znajdując się potem pośród 150 zatrzymanych przez carską policję. Po zaliczeniu pierwszego roku podjął próbę przeniesienia wiosną 1886 roku na uniwersytet w Dorpacie, jednak odmówiono mu przyjęcia dokumentów z powodu jego działalności opozycyjnej. 

Pierwsze aresztowanie i zesłanie 

22 marca 1887 roku Józef Piłsudski zostaje po raz pierwszy aresztowany pod zarzutem czynnego udziału w spisku na życie cara, w której byli członkowie Frakcji Narodnej Woli. Piłsudski pomagał nieświadomie zamachowcom, będąc, m. im przewodnikiem po Wilnie jednego z nich który miał podać truciznę niezbędną do zabicia cara.  Inaczej było zaś z jego bratem Bronisławem, który bardziej zaangażował się o wiele bardziej. Początkiem kwietnia 1887 roku Józef Piłsudski został wywieziony do Twierdzy Pietropawłowskiej, a następnie do Petersburga do więzienia śledczego. Chociaż w tej sprawie został potraktowany jako świadek został on skazany 1 maja 1887 roku na pięcioletnie zesłanie w głąb Rosji. Początkiem Października roku 1887, razem z innymi skazańcami, Piłsudski dociera do Irkucka, gdzie miał czekać na przewiezienie do docelowego swojego miejsca osiedlenia- Kireńska. 1 listopada w Irkuckim więzieniu wybucha bunt, Piłsudski nie brał w nim bezpośredniego udziału, ale został brutalnie pobity przez Żołnierzy, stracił w ten sposób dwa zęby. Za swój rzekomy udział w buncie został skazany na dodatkowe pół roku więzienia. 

Do Kireńska dociera 23 grudnia 1887, a przebywał tam do lipca 1890 roku. Spotyka tam innych zesłańców Polaków, byłych powstańców styczniowych. Zatrzymał się w domu socjalisty Stanisława Landego, gdzie poznaje swoją pierwszą miłość Leonardę Lewandowską ( siostra żony Stanisława Landego). Na początku sierpnia 1890 roku Piłsudski został przeniesiony do niewielkiej wsi Tunka, w tej osadzie warunki były znośniejsze niż w Irkucku. 

Działalność w Polskiej Partii Socjalistycznej  

Piłsudski wraca do Wilna powraca 1 lipca 1892. Tam też wstępuje do ruchu socjalistycznego, będąc początkowym korespodentem czasopisma konspiracyjnego “Przedświt”, pisał pod pseudonimem Rom. Od lutego 1893 roku, w ramach PPS, był uczestnikiem w pracach tak zwanej litewskiej Sekcji PPS, która skupiała oprócz niego jeszcze innych działaczy z Wilna. Tym okresie utrzymywał także kontakty z członkami Zagranicznego Związku Socjalistów Polskich (m. Im. Ze Stanisławem Mendelsonem). W maju 1893 roku wydaje w imieniu PPS odezwę do żydowskich towarzyszy socjalistów w polskich zabranych prowincjach, której to oskarżał Żydów o narzucania na Litwie języka rosyjskiego jako narzędzia kulturowego, co zniechęcało niechęć narodu Polskiego i Litewskiego, żądał także przerwania rusyfikacji ziem polskich i litewskich. W 1894 roku został wybrany na przedstawiciela Sekcji Litewskiej nowo założonym Centralnym Komitecie Robotniczym PPS (CKR PPS ) i został tam również redaktorem naczelnym “ Robotnika” . Przy pracy nad robotnikiem, a także aktywnie uczestnicząc w obradach Centralnego komitetu wykonawczego (CKW) , poznaje tam przyszłego prezydenta II Rzeczypospolitej Stanisława Wojciechowskiego. Ze względu na aresztowania działaczy i wyjazdy Piłsudski został w tym okresie jedynym członkiem CKW, w którym sprawował swe obowiązki niemal bez przerwy. Łonie partii zajmował się przede wszystkim pracą, nad wydawaniem swojego pisma, ale też zapewnianiem funduszy na dalszą działalność, co wiązało się z ciągłymi wyjazdami. 

Od maja do sierpnia 1896 roku Piłsudski przebywał w Londynie jako przedstawiciel CKR PPS na IV kongresie II Międzynarodówki Socjalistycznej ( oprócz niego w reprezentacji Polski będącej pod zaborami zasiadali także: Ignacy Daszyński, Ignacy Mościcki ( Ostatni prezydent II Rzeczypospolitej),  Bolesław Jędrzejowski i Aleksander Dębski). Razem z nimi planował przegłosowanie wniosku o poparcie przez delegatów walki niepodległościowej. Jego rezolucję poparli m. im Karl Liebknecht i Karl Kautsky, przeciwna tej rezolucji była Róża Luksemburg. Ostatecznie tekst rezolucji został zmieniony, co wywołało niezadowolenie u Piłsudskiego. 

Działalność wydawnicza i ślub z Marią Juszkiewiczową 

Po powrocie z Londynu do kraju skupił się na pracy wydawniczej m. im. wydając w 1898 wykradzioną przez PPS tajną broszurę autorstwa warszawskiego generała-gubernatora Aleksandra Imeretyńskiego, którą sam przetłumaczył i dodawał swoje własne komentarze. Był to znaczący sukces, zważwszy, że ta broszura zawierała opisy metod wykorzystywanych przez służby rosyjskie. Ta akcja PPS była jednym z powodów odwołania przez cara gen. Imeretyńskiego.W roku 1899 młody Piłsudski ożenił się z Marią z koplewskich Juszkiewiczową ( O tą kobietę zabiegał także Roman Dmowski) działaczką PPS. Często ona była nazywana przez członków PPS piękną panią. Należała do kościoła ewangelickiego-augsburskiego, toteż w celu zawarcia związku małżeńskiego Piłsudski zmienia wyznanie. Przechodzi na Luterializm 24 maja w Łomży, a sam ślub się odbył w 15 lipca w kościele we wsi Paproć Duża. 

Kolejne aresztowanie i ucieczka  

Małżonkowie przeprowadzają się do Łodzi, gdzie przy ulicy Wschodniej 19 m.4 gdzie podający się za prawnika Piłsudski prowadził umieszczoną na I piętrze tajną drukarnię “Robotnika”. Początkiem roku 1900 nasiliły się aresztowania i częste rewizje w domach osób podejrzanych o działalność konspiracyjną. Nocą z 21 na 22 lutego roku 1900, po zdekonspirowaniu wydawnictwa, Piłsudski zostaje ponownie aresztowany przez policję carską. Wstępne śledztwo przeprowadzono w Łodzi, ale w dniu 17 kwietnia został osadzony w celi nr 39 X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej. Tam czekał na swój proces, w którym oskarżono go nie tylko o kolportaż nielegalnej prasy i literatury, ale też udział w zabójstwie dwóch szpicli. W więzieniu zaczął udawać chorobę psychiczną, Opinię o jego zaburzeniach psychicznych, objawiających się do między innymi wstrętem do osób odzianych w mundury, wystawił mu dyrektor warszawskiego szpitala dla obłąkanych Iwan Szabasznikow, Któremu Piłsudski oczarował swą długą rozmową o pięknie Syberii ( Był pochodzenia Buriatem). Po tym badaniu został przewieziony na dalsze badania do petersburskiego szpitala Cudotwórcy, korzystając z polskiego lekarza, który także był działaczem PPS Władysława Mazurkiewicza- udaje się mu zbiec w dniu 14 maja 1901 roku w zorganizowanej przez Aleksandra Sulkiewicza ucieczce. Zagwarantowało mu to uznanie towarzyszy z PPS. W 1902 roku zostaje wybrany rozszerzonego składu CKR. Po krótkim pobycie w Anglii Piłsudski powraca do kraju i zastał struktury partyjne słabe, a pieniędzy na dalszą działalność nie było. W stosunkowo krótkim czasie rozpoczyna zdecydowane działania, mające na celu poprawę sytuacji i zradykalizowanie działań organizacji. Od 1902 roku rozpoczęło się wydawanie nowego czasopisma pod tytułem : “Walka”- Pisma PPS dla Litwy. 

Wyjazd do Japonii i współpraca z Kempeitai  

Pod wpływem sytuacji na rosyjskim dalekim wschodzie w lutym 1904 roku, Piłsudski zaczął myśleć o organizacji konspiracyjnych oddziałów bojowych. W czasie wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) pragnąc wykorzystać problemy reżimu carskiego, działacze PPS nieoficjalnie nawiązali z przedstawicielami innych ugrupowań o charakterze niepodległościowym, a także z Narodową Demokracją, w której przewodniczącym był Roman Dmowski. W czasie rozmów Piłsudskiego z Dmowskim pośredniczyli Zygmunt Balicki i Stanisław Grabski. Socjaliści postulowali też utworzenie w Japonii legionów polskich, których skład mieli wchodzić polscy dezerterzy z armii rosyjskiej. Działacze ruchu narodowego do pomysłu stworzenia legionów podchodzili bardzo sceptycznie. PPS próbowało się skontaktować z poselstwami japońskimi w Londynie i Paryżu, proponując im informacji wywiadowczych w zamian za poparcie Japonii sprawy niepodległości Polski na przyszłej konferencji pokojowej. To jednak się nie udało I PPS postanawia wysłać Piłsudskiego oraz Tytusa Filipowicza do Tokio i Vancouver. Przez Londyn, San Francisco, Vancouver i Honolulu, wysłannicy PPS docierają do Tokio, stolicy cesarstwa Japońskiego, odwiedzili tam Sztab Generalny, gdzie pod wpływem rządu japońskiego wysunęli w stronę japońskiego rządu propozycje stałego subwencjonowania Organizacji Bojowej PPS, dostarczenia im broni, oraz wysuwania kwestii polskiej na arenę międzynarodową i utworzenie na terenie Japonii Legionów Polskich. Gen. Atsushi Murata, który reprezentował rząd japoński te propozycje od razu odrzucił koncepcję utworzenia polskich oddziałów zbrojnych. Stanowisko z punktu widzenia Polaków oczami Japończyków nie było jednolite, ponieważ w tym samym czasie w Japonii przebywał także Roman Dmowski, który rysował im obraz PPS-u jako grupy marginalnej, interesującą się jedynie sytuacją polskich jeńców z armii rosyjskiej, którzy byli w japońskich obozach jenieckich. Doszło nawet do spotkania Piłsudskiego z Dmowskim, przebieg tej rozmowy nie jest dokładnie znany- jak pisał członek obozu narodowego, miał on usłyszeć od PPS-owca procesję mętnych frazesów, wygłoszonych z ogromną pewnością siebie. Następnie lider endecji przedłożył japońskiemu MSZ memoriał, w którym odradzał zaangażowanie się współpracę z Polakami. Relacje PPS z rządem japońskim obejmowały przekazywanie informacji o sytuacji politycznej i wojskowej w Rosji, w zamian za pieniądze i umożliwienie w ten sposób zakupienie broni, przeznaczonej do akcji rewolucyjnej w kongresówce (Królestwo Polskie). Wraz z najbliższymi mu współpracownikami utrzymywał kontakty poufne z Kempeitai (Japońskie służby specjalne). 

Naczelnik państwa 

11 listopada 1918 roku Rada Regencyjna przekazuje władzę Piłsudskiemu nad państwem i wojskiem. 26 listopada 1918 roku wydaje dekret, który nakazuje przeprowadzenie wyborów do Konstytuanty (Sejm Ustawodawczy). Wcześniej też wydaje dekret, który wprowadzający 8-godzinny dzień i 46-godzinny tydzień pracy, ten dekret obowiązuje do dzisiaj. Zajął się także sprawą paryskiego Komitetu Narodowego Polskiego, mającego w składzie m. im. Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego, który był uznawany za namiastkę rządu polskiego na emigracji, który został uznany przez rządu Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch. Piłsudski po długiej rozmowie z przedstawicielem KNP Stanisławem Grabskim, udzielił komitetowi pełnomocnictwo reprezentowania Polski, na konferencji w Wersalu, która zakończyła pierwszą wojnę światową. W skład przedstawicielstwa na rokowania pokojowe weszli także politycy z kraju (m. im. Daszyński), jak także działacze polonijni takich jak Władysław Mickiewicz, syn Adama Mickiewicza. Połowie grudnia 1919 roku Piłsudski wysyła do Francji Bolesława Wieniawę-Długoszewskiego, aby ten pozyskał Gen. Józefa Hallera do planu sprowadzenia jego Błękitnej Armii i użycia jej w kraju w razie zagrożenia ze strony Rosji Sowieckiej. Wystosował też list do Dmowskiego (Który życzył mu powodzenia w rokowaniach) i marszałka francuskiego Ferdinanda Focha (Zapewniał w nim o pragnieniu ścisłej współpracy wojskowej z Francją). Następnie zaś Piłsudski udał się do Lwowa, gdzie tam toczyły się walki polsko-ukraińskie. Tym czasie także docierało do naczelnika o wybuchu w dniu 27 grudnia jedynego zwycięskiego przez Polaków powstania wielkopolskiego. Piłsudski odmówił wsparcia militarnego, ograniczył się jedynie wysłania do wielkopolski gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. 13 stycznia 1919 roku jako naczelnik przyjmuje delegatów z Poznańskiego. Według opinii Poznań i jego okolice nie było dzielnicą wolną jak Królestwo Polski i Galicja. Z tego powodu zapewniał, że tylko może przedstawić Koalicji konieczność zmiany punktu, zawieszającego do kongresu decyzję w sprawie bytu Wielkopolski. Rząd Moraczewskiego był rządem tymczasowym, Piłsudski zaplanował, że następcą jego będzie Ignacy Paderewski. Zanim tak się stało, miejsce miała nieudana próba zamachu stanu, sprawcami byli przeciwnicy Piłsudskiego- Marian Januszajtis, Eustachy Sapieha i Jerzy Zdziechowskiego. Wkrótce po nieudanym zamachu stanu naczelnik w dniu 18 stycznia powołał na miejsce premiera Ignacego Jana Paderewskiego. Następnym dekretem był wydany dekret o samorządzie miejskim z dnia 4 lutego 1919. 26 stycznia w roku 1919, w Polsce odbyły się wybory do sejmu ustawodawczego.  Zwyciężył w tych wyborach endecki Związek Ludowo-Narodowy, mimo to nie uzyskał on wymagających liczby głosów do obalenia rządu Paderewskiego, a w tym bardziej pozbawić funkcji naczelnika państwa Piłsudskiemu. 20 lutego 1919 roku, w trzecim posiedzeniu sejmu zakończył się okres tymczasowy w obsadzie urzędu Naczelnika- Sejm przyznał Piłsudskiemu uprawnienia Naczelnika Państwa wydając przy okazji uchwałę Sejmu Ustawodawczego z dnia 20 lutego 1919 roku w sprawie powierzenia urzędu sprawowania Naczelnika Państwa. Ta uchwała otrzymała nazwę “Małej Konstytucji. 

Śmierć i Pochówek. 

Oficjalne informacje o stanie zdrowia podano po oficjalnych uroczystościach Święta Niepodległości 11 listopada 1934 roku, w czasie tych uroczystości Piłsudski nagle zasłabł, z związku z tym oficjalnie skrócono oficjalnie obchody. Konsylium lekarskie postanawia sprowadzić z Wiednia do Polski prof. Karela Wenckebacha. Przyleciał do Warszawy samolotem pilotowanym przez Jerzego Bajana. Stwierdził on u Piłsudskiego chorobę nowotworową (wg. Niektórych opracowań kiłę trzeciorzędową), a Józefowi Piłsudskiemu powiedział, że ma zaledwie kilka tygodni życia ( wcześniejsze zaniepokojenia wobec jego stanu wątroby, który swoim pijaństwem doprowadził sam Piłsudski, wyrażał jego osobisty lekarz Marcin  Woyczyński, który z tej funkcji ustąpił w kwietniu 1935 roku. Poza samym Wenckebacha, opiekę nad umierającym marszałkiem sprawowali także polscy lekarze: dr Antoni Stefanowski, gen. Dr Stanisław Rouppert (kierownik), ppłk Stefan Mozołkowski, płk dr Henryk Cianciara i mjr dr Felicjan Tukanowicz. 

11 maja 1935 roku Piłsudski doznaje krwotoku żołądkowego, który walnie przyczynił się do osłabienia jego serca. Umiera na raka wątroby( są także materiały, które mówią o raku żołądka z przerzutem do Wątroby) w Belwederze 12 maja 1935, dokładnie w dziewiątą rocznicę przewrotu majowego, o godzinie 20.45 . W momencie śmierci przy Piłsudskim byli ksiądz Władysław Korniłowicz który miał udzielić ostatniego namaszczenia umierającemu Piłsudskiemu oraz także ppłk. Dr Stefan Mozołowski, który napisał akt zgonu. Tuż po śmierci marszałka, 13 maja 1935 roku zostały z jego ciała wyjęte serce i mózg. Dokonali tego lekarze mjr dr Wiktor Kaliciński i dr Józef Laskowski, którzy wykonali sekcję zwłok marszałka i pracowali nad jego konserwacją i balsamowaniem(in. Munifikacja ). Jego mózg został poddany badaniom w Polskim Instytucie Badań Mózgu w Wilnie, po skończonych pierwszego etapu badań została opublikowana monografia Mózg Józefa Piłsudskiego (1938 rok). Ogłoszona została przez rząd sanacji żałoba narodowa, następnie 17 maja została odprawiona msza święta pogrzebowa celebrowana przez Kard. Aleksandra Kakowskiego. Pogrzeb Piłsudskiego stał się jedną wielką manifestacją jedności narodowej. Ciało Marszałka zostało złożone w krypcie św. Leonarda na Krakowskim Wawelu. Na dzień 22 grudnia 1935 roku ustalano zamknięcie trumny kryształowej z ciałem Piłsudskiego w metalowej trumnie w celu późniejszego złożenia do krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów. Przez pewny czas trwały spory między władzami duchownymi, a władzami państwowymi. Ostatecznie w dniu 22 czerwca 1937 roku, z polecenia metropolity Krakowskiego abpa Adama Stefana Sapiehy trumnę przeniesiono do krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów. 

2 maja 1936 serce Piłsudskiego zostało złożone w grobie jego matki na cmentarzu na rossie w Wilnie, a następnego dnia grobowiec został zamurowany. Prace w tym miejscu trwały od 1935, a uczestniczyło w nich 1500 robotników, działających na trzy zmiany. Nagrobek zwieńczyła płyta, wykonana z 19-tonowego bloku granitu, wykopanego we wsi Bronisławka w województwie wołyńskim. Płyta została obrobiona i oszlifowana przez Bolesława Sypniewskiego w warszawskim Zakładzie Rzeźbiarsko-Kamieniarskim Sypniewski, tam też wyryto inskrypcję: „Matka i serce syna”. Na czarnej granitowej płycie nagrobnej zgodnie z wolą Piłsudskiego wykuto cytaty z Wacława (u góry) i Beniowskiego(u dołu) Juliusza Słowackiego

u góry: 
Ty wiesz, że dumni nieszczęściem nie mogą 
Za innych śladem iść tą samą drogą. 
MATKA I SERCE SYNA 
Kto mogąc wybrać, wybrał zamiast domu 
Gniazdo na skałach orła, niechaj umie 
Spać, gdy źrenice czerwone od gromu 
I słychać jęk szatanów w sosen szumie. 
Tak żyłem. 

W czerwcu 1938 został rozstrzygnięty konkurs na projekt sarkofagu Marszałka Piłsudskiego, w wyniku którego spośród kilku zgłoszonych prac został wybrany pomysł rzeźbiarza prof. Jana Szczepkowskiego. 

Za życia Piłsudski rozważał, kto przejmie po nim rolę przywódcy. Nie widział jednak w swoim otoczeniu godnego następcy, obawiał się także zachowania najwyższych dowódców wojskowych po swoim odejściu. Zgodnie z tymi obawami po jego śmierci rozpoczęła się rywalizacja pomiędzy grupą wojskowych skupionych wokół generalnego inspektora Sił Zbrojnych Edwarda Rydza-Śmigłego a stronnictwem pałacowym, któremu przewodził prezydent RP Ignacy Mościcki. Żaden z nich nie posiadał jednak odpowiednich cech osobowościowych, ażeby zdominować scenę polityczną w takim stopniu, w jakim uczynił to Piłsudski.

Józef Piłsudski z Gustawem Orlicz-Dreszerem na moście Poniatowskiego tuż przed spotkaniem z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim.

 

Dodaj komentarz