Jeszcze Polska, nie umarła, kiedy my żyjemy- 92 rocznica ustanowienia Mazurka Dąbrowskiego jako Hymn narodowy Polski.

0
101

Historia naszego hymnu narodowego.

Jako hymn pieśń patriotyczna “Mazurek Dąbrowskiego” został zatwierdzony przez rząd Piłsudskiego w dniu 26 lutego 1927 roku, ale ta pieśń istnieje od roku 1797. W swojej prostej, niewyszukanej formie- z odwołaniem do znanych faktów z historycznych dziejów Polskich takich jak powstanie legionów polskich we Włoszech, Potop Szwedzki z wieku XVI czy Insurekcja Kościuszkowska. Początkowo była to zwykła żołnierska pieśń. Swą karierę do obecnego oficjalnego hymnu zawdzięcza słowami w celnej formie dwuwiersza wstępnego, czyli o trwaniu polskiego narodu mimo, iż na dwa lata przed napisaniem pieśni Polska przestała istnieć na mapach świata. “Słynna pieśń polskich legionów zaczyna się od wierszy, które opisują godło nowej historii polski: Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy (W oryginalnej wersji słowa te brzmią: Jeszcze Polska nie umarła, kiedy my żyjemy…). Te słowa mówią nam, że ludzie, którzy mają coś w sobie, co istotnie jest ważne dla przetrwania narodu, są zdolni do przedłużania bytu swojego kraju, będąc przy tym niezależni od warunków politycznych, i nawet mogą mu ponownie przywrócić byt niepodległościowy- Tak opisał pierwsze słowa autor między innymi “Pana Tadeusza” i “Dziadów” Adam Mickiewicz w dniu 26 kwietnia 1842 roku.

Józef Wybicki

Pierwotnie pieśń legionów polskich we Włoszech, która później zmieniła tytuł na Mazurek Dąbrowskiego. Została napisana i ułożona przez Józefa Wybickiego we włoskim Reggio, między dniami 16 a 19 lipca 1797 roku dla uświetnienia opuszczających Reggio przez polskich legionistów i tam także została zaśpiewana po raz pierwszy (Jest to napisane w refrenie “Marsz, marsz Dąbrowski. Z ziemi włoskiej do Polski. Za twoim przewodem złączmy się z narodem, a w oryginalnej wersji: Marsz, marsz Dąbrowski. Do Polski z ziemi włoski. Za twoim przewodem złączmy się z narodem.)

Okres Napoleoński w Europie

Był pieśnią towarzyszącą Polaków biorących aktywnie udział we wszystkich bitwach w czasie Napoleońskiej kampanii, a od roku 1806, kiedy to Dąbrowski po zwycięskiej bitwie z Prusakami znalazł się w Wielkopolsce. Tam także mieszkała Basia, przyszła żona generała (Walki Polaków po stronie Napoleona są napisane w drugiej zwrotce, a w oryginale jest to trzecia zwrotka, a wspomnienie o Basi znajduje się w ostatniej zwrotce, a w oryginale jest piątą zwrotką).

Nadszedł czas francuskiego państwa satelickiego, zwanego jako “Księstwo Warszawskie”, już wtedy wspomniana pieśń Legionów Polskich, stała się już nieoficjalnym hymnem księstwa warszawskiego: bo już wtedy zyskiwała popularność wśród Polaków.

Po klęsce Napoleona, w części byłego Księstwa Warszawskiego (Królestwo Polskie powstałe po kongresie wiedeńskim, który zakończył kampanię Napoleona w Europie w 1815 roku).

Wiek XIX i Pierwsze lata niepodległości

Towarzyszyła również, w czasie największych narodowych i rewolucyjnych zrywów w wieku XIX, oficjalnych uroczystości państwowych, pogrzebowych i chwilom obudzonych nadziei na odzyskanie po 123 latach nieudolnej niewoli ze wszystkich trzech państwach, które doprowadziły pod koniec XVIII wieku do rozbiorów polski. W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości żadna z pieśni patriotycznych nie została uznana za oficjalny hymn ówczesnej II Rzeczypospolitej. Dopiero po zdobyciu władzy przez Piłsudskiego (26 maja 1926 zamach majowy i objęcie władzy przez sanację) i jego współtowarzyszy z czasów funkcjonowania legionów polskich, uważali się oni za ich spadkobierców idei, a przede wszystkim czynów legionistów Dąbrowskiego, i dlatego właśnie Mazurek Dąbrowskiego został uznany przez rząd Józefa Piłsudskiego jako obowiązujący do dziś Polskiego Hymnu (Jest trzecim symbolem państwa po fladze i godle polski).

II wojna światowa

W czasie okupacji, Mazurek był pieśnią zakazaną przez Niemców. Ale mimo to był po raz kolejny uznawany przez Polaków jako symbol zwycięstwa. Śpiewali go wszyscy od partyzantów walczących w lasach, powstańców warszawskich czy wszystkich polskich żołnierzy walczących na niemal wszystkich frontach w czasie II wojny światowej przez odtwórców zakazanych przez Niemców polskich piosenek patriotycznych na ulicach polskich miast pod okupacją niemiecką. Tuż po zakończeniu działań wojennych, w 1948 roku został hymnem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a od 1989 roku także III Rzeczypospolitej.

A teraz małe pytanie, kto jest odpowiedzialny za napisanie melodii do dzisiejszego hymnu?

Od ponad 200 lat od napisania przez Wybickiego pieśni. Według niektórych badaczy, ku najbliższej prawdy jest założenie lub uznanie, że za samą melodię odpowiada sam Józef Wybicki dla swoich potrzeb tekstu “Jeszcze Polska nie umarła” sam opracował popularne już mu poprzednio wątki melodyczne, łącząc je później jako jedną całość.

Zaginiona Strofa

“Niemiec, Moskal nie osiądzie, gdy jąwszy pałasza, hasłem wszystkich zgoda będzie i ojczyzna nasza”- Ta treść zwrotki wyraża wiarę w siłę polskiego oręża, któremu to każdy zaborca nie będzie w stanie zatrzymać. Pod warunkiem, że wszystkie spory wewnętrzne ówczesnych Polaków zostaną na zawsze zatrzymane i będą jednym z czynników jednoczących naród do walk powstańczych o wolność kraju. Obecnie tej strofy już nie znajdziemy w obecnej wersji hymnu. Tego typu treści, wymierzone są przeciwko innym przedstawicieli różnych nacji, są dobre w czasie okupacji, niewoli, ale nie w czasach pokojowych. Hymn to główny symbol państwowości. A jeżeli coś co ma charakter państwowy i oficjalny, powinno to wyglądać dyplomatycznie. W czasach pokojowych nie wolno dowierzać swoim sąsiadom, lecz nie należy w ich stronę machać szabelką. Jednoczenie się przeciwko swoim wrogom to rzeczywistość czasów wojny, niewoli, okupacji, ale gdy panuje pokój, obywatele powinni się jednoczyć w zupełnie innym celu, a nie przeciwko komuś. Te przesłanki walnie przyczyniły się do zrezygnowania tej strofy w obecnej wersji hymnu. Można pominąć ten fakt, że ta strofa była po prostu nieudana. Autor pisząc popełnił w niej jeden fundamentalny błąd składniowy, gdyż ze struktury zdania, jakoby że “jąć pałasza” miały poprawne znaczenie “Ojczyzna” (Co jest uznawane za jeszcze zrozumiałe) i… zgoda. A po za tym użycie imiesłowu uprzedniego “jąwszy”, jest tu chyba również uznawane za błąd z innego powodu: tak wyrażone następstwo czasowe, że naród może chwycić za broń, a potem się zjednoczy. (Lecz okazało się, że w wieku XIX Polski naród zerwał się do dwóch przegranych w konsekwencji powstań (Listopadowe i Styczniowe)). Autorowi tekstu chodziło za pewnie, że będąc już zjednoczonym narodem, który podejmie walkę, lecz nie potrafił tego wyrazić i popełnił tam błąd składniowy, który to zniweczył logikę całego fragmentu. Wydaje mi się, że gdyby nie zastrzeżenia co do wymowy tej strofy i tak musiano z niej zrezygnować. Jest ona po prostu słaba i nic nie było w stanie jej uratować. Dla ścisłości warto też dodać, że i tak ona poszła szybko w zapomnienie i stało się to nieprzypadkowo. Otóż to napisane tam antyniemieckie akcenty były sprzeczne z planami Bonapartego, który właśnie szukał sojuszu wśród państewek niemieckich przeciwko carskiej Rosji. W tym przypadku polskie resentymenty musiały uznać pierwszeństwo Napoleońskiej racji stanu. Po za tym sami Polacy chyba musieli mieć choć częściową świadomość, iż samo utożsamianie Prusów z Niemcami, jest krzywdzące zarówno dla jednych jak i drugich, ponieważ część państewek niemieckich była nastawiona niechętnie wobec polityku Prus, która po prostu im także zagrażała w ten sam sposób, w jaki zagrażała Polsce.

Ciekawostki

  • Mazurek Dąbrowskiego powstał we Włoszech w 1797 (Dwa lata po III rozbiorze Polski)

  • Jego słowa opisują dzieje historii Polski (Pierwsza zwrotka opisuje byt narodu po utracie państwa, druga (trzecia w oryginale) zwrotka wspomina o Potopie Szwedzkim z wieku XVI i poczynaniach Wielkiego Hetmana Koronnego Stefana Czarnieckiego, następnie trzecia w oryginale (druga w obowiązującej od 26 lutego 1927 roku wersji) opisuje wszystkie walki Polaków w czasie walk Napoleońskich.

  • Wspomniana Basia w Mazurku była żoną gen. Jana Henryka Dąbrowskiego.

  • Ostatnia zwrotka oryginalnej wersji opisuje walki powstańcze w czasie Insurekcji kościuszkowskiej i Bitwę pod Racławicami (Insurekcja miała miejsce w roku 1793, na siedem lat przed powstaniem Pieśni Legionów Polskich we Włoszech).

  • Muzyczny motyw mazurka został wykorzystany przez Richarda Wagnera w uwerturze Polonia (Wagner był ulubionym kompozytorem Adolfa Hitlera).

  • Tuż po zakończeniu wojny komunistyczne władze zaproponowały Władysławowi Broniewskiemu napisanie zupełnie nowego hymnu, który odmówił im, mając przy tym swoją osobistą uwagę- wolę być komunistą, niż być świnią. Ale ostatecznie los Mazurka uratował podobno… sam Stalin, któremu spodobała się melodia pieśni.

  • Być może autorem melodii Mazurka jest sam Wybicki.

  • Naruszenie symboliki hymnu lub przepisów o hymnie RP stanowi wykroczenie zagrożone aresztem lub karą grzywny. Istnieje także ochrona prawna hymnu z artykułu numer 28 konstytucji Rzeczypospolitej Polski.

  • We włoskim Reggio znajduje się muzeum Mazurka Dąbrowskiego.

Rękopis Mazurka napisany przez Wybickiego. zdjęcie: www.koncertniepodległości.pl
26 lutego 1927 roku Mazurek Dąbrowskiego został oficjalnie Hymnem Polski. Zdjęcie: www.portowiecgdański.pl

Jacek Furman

 

 

Dodaj komentarz