Historia Świętego Mikołaja z Miry

0
115

Znany inaczej jako Mikołaj z Bari- Katolicki święty i prawosławny. Najstarsze przekazy o nim pochodzą z VI wieku. Wg średniowiecznej hagiografii żył na przełomie III i IV wieku naszej ery, był biskupem Miry w Azji mniejszej (Obecna Turcja), był znany z cudów i pomagał biednym i potrzebującym. Przez wieki był uznawany za jednych z najbardziej czczonych świętych na Zachodzie i Wschodzie. Największe sanktuarium pod jego patronatem znajduje się we włoskim mieście Bari. Współcześnie baśniowa postać świętego Mikołaja jest wykorzystywana w kulturze masowej przy okazji dnia 6 grudnia oraz przy okazji świąt Bożego Narodzenia jako mężczyznę,  który przylatuje saniami z reniferami.

 

Najstarsze przekazy o Mikołaju z Miry

Według przekazów z okresu średniowiecza święty Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku. Był biskupem Miry z Licji i brał udział w soborze nicejskim w roku 325 roku. Lecz historycy nie odnaleźli jednak żadnych zapisów z okresu III i IV lub nawet V wieku naszej ery, które mogły potwierdzać istnienie takiej postaci. Nie wymieniono w aktach soboru nicejskiego imienia Mikołaj. Nie wspomniał o nim nawet uczestnik tego zgromadzenia Atanazy z Aleksandrii, które pozostawił po sobie swoje liczne pisma skierowane do ponad stu uczestników soboru. Żadne z zachowanych źródeł sprzed VI wieku nie przekazało nawet najkrótszej informacji o Mikołaju. Wzmianki o Mikołaju z Miry pojawiają się dopiero w wieku VI, ponad 200 lat po jego domniemanej śmierci, za czasów panowania cesarza Justyniania. Wówczas zapisano opowieść krótką nazwaną Stratelatis (Praxis de Stratelatis, przetłumaczone na język polski “Oficerowie”), według akcji tej opowieści Mikołaj miał uratować życie sześciu żołnierzy cesarza Konstantyna. Anonimowy autor tej opowieści dobrze znał topografię Miry. W VII wieku to pismo krążyło w kościołach greckich, łacińskich lub syryjskich i cieszyło się dużą popularnością. W około roku 565 w spisanym żywocie archimandryty Mikołaja z klasztoru Syjon (Z łac. Vita Nicolai Sinonitae) pojawiła się opowieść, o tym, że ów mnich pobożny, wyruszając na pielgrzymkę do Jerozolimy, odwiedził też po swojej drodze Mirę. Tam też się modlił w bazylice poświęconej świętemu Mikołajowi biskupowi. Z tego tekstu wynikało, że ów ten biskup był uznawany za męczennika, a jego zwłoki przeniesiono wiele lat po jego męczeństwie z miejsca śmierci do bazyliki, gdzie powstał martyrion. Natomiast Prokopiusz z Cezarei w dziele o budowlach, powstałym w czasie 553-555 roku, tam zanotował w drugiej księdze, że cesarz Bizancjum ( Cesarstwo Wschodniorzymskie powstałe po podziale Cesarstwa Rzymskiego, które przetrwało do roku 1475 roku, kiedy Konstantynopol został zdobyty przez wojska tureckie) Justynian zbudował w Konstantynopolu stolicy Bizancjum kościół pod wezwanie świętego Prikosa i Mikołaja. Lecz to nie jest jednak jasne, któremu Mikołajowi dedykowano tą nową świątynię. Od VI do drugiej połowy VII wieku nie zapisywano żadnych nowych informacji na temat Mikołaja. Dopiero w aktach soboru nicejskiego z roku 787 roku zanotowano tam, że jeden z archidiakonów miał sen, w którym śnie ukazał się święty Mikołaj. Diakon przemówił do niego patriarcha Konstantynopola, jednak biskup Miry Teodor sprostował, że mu chodziło o biskupa jego miasta. Początkiem IX wieku w źródłach pojawia się coraz więcej postaci o imieniu Mikołaj, co świadczyć może o rosnącej popularności kultu świętego.

Żywot Świętego Mikołaja

 Na samym początku wieku XX bolandysta, jezuita Hippolyte Delehaye wykazał, że w przypadku biskupa Mikołaja z Miry było pierwotne zjawisko jego kultu. Natomiast hagiografia była wtórna wobec samego kultu, odpowiadała ona na rosnące zapotrzebowanie wiernych. Z biegiem następnych lat dodawano nowe epizody do życia Mikołaja, budując je z pewnych stereotypowych elementów. Delehaye określił je po raz pierwszy w opowieści o Mikołaju jako legendę hagiograficzną. W pierwszej połowie IX wieku, powstaje w Konstantynopolu najstarszy żywot, napisany przez archimandrytę Michała, tzw. Vita per Michaelem. W tym utworze autor podał nowe informacje, które wejdą na stałe do legendy o świętym. Michał tam potwierdzał, że Mikołaj urodził się w Patara niewielkim miasteczku położonym w Licji, był jedynym dzieckiem szlachetnych, bogatych i pobożnych rodziców. Od samego dzieciństwa były powiązane z nim cudowne wydarzenia. W okresie swojego dorastania wyrzekł się kobiet, rozrywek, polityki i handlu, a za to poświęcił się pobożności. Po śmierci swoich rodziców rozdał cały odziedziczony majątek otrzymany od rodziców. Stawał w obronie pokrzywdzonych, pomagał biednym. W czasie wyborów biskupa w Mirze uradzono, że ten urząd powinna objąć pierwsza osoba, która rankiem wejdzie do kościoła, aby się tam pomodlić. Dzięki interwencji samego Boga był to właśnie Mikołaj. Już jako biskup wspierał naukę o Świętej Trójcy, walnie przeciwstawiał się zwolennikom Ariusza i zwalczał pogaństwo- miał swój duży udział w zburzeniu świątyni Artemidy. Był znany z wielu cudów, dzięki którym pomagał bliźnim w potrzebie. Pod koniec Vita Michał przytoczył opowieść o Stratelatis, natomiast o samej śmierci Mikołaja krótko wspomina. Następnie drugim z kolei, niezwykle ważnym dla rozwoju legendy Mikołaja, był również napisany w IX wieku, żywot autorstwa Szymona Metafrastesa. Była to komplikacja utworu archimandyty Michała oraz Vita archimandyty z VI wieku naszej ery. Mikołaj z syjońskiego Klasztoru pod koniec swojego życia został biskupem Pinary w Licji. Zbieżność imion była prawdopodobnie przyczyną połączenia dotyczących dwóch odrębnych świętych w dziele Szymona. Dzieło Metafrastesa zachowało się do obecnych czasów w największej liczbie rękopisów, gdyż cieszyły się przez wieki niezwykłą popularnością. Zawarty w dziele tekst zawiera przede wszystkim ponowne opracowanie żywota autorstwa archimandryty Michała, z dodaniem wielu nowych szczegółów ubarwiających opowieści. Na przykład Szymon przytaczając opowieść o Stratelatis, tam dodaje wiele mów, które wkłada w usta głównych bohaterów. Czerpie tam od Michała opowieści i w znaczny sposób je rozwija, rozpoczynając od samych narodzin Mikołaja w Patarze, a kończąc na akcji burzenia świątyni Artemidy. W tym żywocie znajduje się też wiele nowego materiału. Zaczyna się on od opowieści uwięzienia Mikołaja za czasów panowania dwóch cesarzy rzymskich Dioklecjana i Maksymiana oraz jego uwolnieniu przez cesarza Konstantyna Wielkiego ( W 311 roku Konstantyn Wielki ogłasza Chrześcijaństwo jako religię całego narodu rzymskiego). Cierpienia samego świętego w więzieniu są zredagowane w stylu opowieści na temat męczenników, bowiem zdaniem Szymona tytuł bezkrwawego męczennika przysługiwał właśnie Mikołajowi. W tym tekście zawarte są też opowieści o udziale Mikołaja w soborze nicejskim oraz o bliskich związkach z cesarzem Konstantynem. W oparciu o dzieło Szymona Metafrazesa, pod koniec wieku IX, pochodzący z Neapolu Jan Dziakon napisał swój pierwszy żywot Mikołaja z Miry w języku łacińskim. Stał się w późniejszej hagiografii zachodniej-między innymi angielskiego żywota napisanego piórem przez Roberta Wace’a z XII wieku, niemieckich oraz francuskich dzieł hagiograficznych z XIII wieku oraz całego rozdziału poświęconego Mikołajowi w Złotej Legendzie. Święty Mikołaj jest głównym patronatem zjednoczenia się Wschodu i Zachodu, jest głównym patronem Rosji. Jego wspomnienie jest obchodzone w dniach 6 grudnia jest to rocznica śmierci świętego Mikołaja oraz 9 maja jest to dzień przeniesienia relikwii świętego do Bari.

Bazylika pod wezwaniem Świętego Mikołaja

Jacek Furman

 

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ